Алслагдсан санал хураалтын байр, найдваргүй шуудан Америкийн уугуул ардын сонгогчдыг 6 жилийн өмнөх хуулийн дараа ч саатуулж байна

Калифорни мужид 2020 онд Төрийн нарийн бичгийн даргад Америкийн уугуул иргэдийн сонгуульд оролцох боломжийг сайжруулах зорилготой зөвлөх хороо байгуулахыг шаардсан хууль батлагдсанаас хойш зургаан жил өнгөрчээ. Гэвч Төрийн нарийн бичгийн даргын оффис CalMatters/ICT-д хандан уг хороо одоог хүртэл байгуулагдаагүй гэдгийг баталжээ.

Калифорнийн Уугуул сонгогчдын төсөл (California Native Vote Project)-ийн зөвлөгчид сонгуулийн өдөр санал хураалтын байрнуудад гарсан зарим асуудлын тухай мэдээлэл хүлээн авсан бөгөөд хороог байгуулах зорилготой үндсэн саад бэрхшээл, тухайлбал санал өгөх байрнууд хол байх, шуудангийн үйлчилгээ найдваргүй байх зэрэг нь хэвээр байгаа гэж хэлжээ.

Төрийн нарийн бичгийн дарга Ширли Веберийн хэвлэлийн төлөөлөгч нэрээ нийтлэхээс татгалзсан бөгөөд имэйлдээ оффис нь "арваннэгдүгээр сарын сонгуулийн дараа" гишүүд сонгож эхлэхээр төлөвлөж байгаагаа мэдэгдсэн байна.

"Энэ үнэхээр сэтгэл дарамтлам байна," гэж төслийн бодлогын захирал, Калифорнийн уугуул иргэдийн сонгох эрхийг дэмжигч байгууллагын Калвин Хедрик хэлэв. "Хуулиар аль хэдийн амласан зүйлийнхээ төлөө дахин тэмцэх нь бэрхшээлтэй."

Цаасан дээрх амлалт

Ассемблийн 2314 дугаар хуулийг Ассемблийн гишүүн Жеймс Рамос боловсруулж, тухайн үеийн Төрийн нарийн бичгийн дарга Алекс Падилла санаачлан дэмжсэн. Уг хууль Америкийн уугуул иргэдийн сонгуульд хандах боломжийн зөвлөх хороо байгуулахыг шаарддаг байв.

"Калифорнид амьдардаг бараг сая хагас уугуул иргэд ардчиллын дотор дуу хоолойгоо сонсогдуулах эрхтэй," гэж Падилла 2020 оны наймдугаар сард Рамосын оффисоос гаргасан мэдэгдэлдээ хэлжээ.

Йоча Дэхэ Уинтүн үндэстний дарга Энтони Робертс хуулийг дэмжиж, 2020 онд санал хураалтын байр дутмаг байх, тодорхой төрлийн үнэмлэхийг хүлээн авахаас татгалзах зэрэг саад бэрхшээл хэвээр байгааг хэлсэн юм. "Эдгээр саадыг шийдвэрлэтэл Калифорнийн уугуул иргэд засгийн газарт дуу хоолойгүйгээр, хүүхдүүдийнхээ боловсрол болон бусад чухал үйлчилгээнээс хасагдах эрсдэлтэй хэвээр байна."

Хууль нь хороонд уугуул сонгогчдод хүрэх чиглэлийг тодорхойлох, сонгууль болохоос дор хаяж 45 хоногийн өмнө нийтийн үйлчилгээний зар сурталчилгаа санал болгох, уугуул иргэдийг санал хураалтын ажилтнаар сонгох арга замыг санал болгох, хэлний туслалцаа болон энгийн хэлээр бэлтгэсэн материалын талаар зөвлөгөө өгөхийг шаардсан. Гэвч хорооны зөвлөмж нь заавал биелүүлэх шаардлагагүй байв. Төрийн нарийн бичгийн дарга зөвхөн тэдгээрийг анхаарч үзэхээр заасан.

Хуульд хороо байгуулах хугацаа заагаагүй, санхүүжилт олгоогүй бөгөөд засгийн газрын уугуул иргэдийн байгууллагуудын оролцоог шаардаагүй байв.

Төрийн нарийн бичгийн даргаас сонгох гишүүд сонгуулийн эрх зүйн чиглэлээр туршлагатай эсвэл дүүргийн сонгуулийн албан тушаалтан байх ёстой байв. Хуульд хурлын хуваарь ч заагаагүй. Харин мужийн бусад Хэлний хүртээмжийн зөвлөх хороо нь сонгогчид сонгуулийн үйл явцыг ойлгож байгааг баталгаажуулах зорилготой бөгөөд жилд дор хаяж дөрвөн удаа хуралдах ёстой.

"Эдгээр зүйлгүйгээр энэ нь хогийн сав руу очих нь ойлгомжтой," гэж Америкийн уугуул иргэдийн эрхийн сан (Native American Rights Fund)-ийн ахлах хуульч Эллисон Несвүүд хэлэв. Тэрээр уугуул нийгэмлэгүүдийн эрх ашгийг дэмждэг байгууллагын ажилтан бөгөөд дине үндэстэн юм.

Серрано/Кауилла үндэстэн, Сан Мануэлийн индианчуудын нөхцөлд насаараа амьдарсан Рамос CalMatters/ICT-ийн олон удаагийн хүсэлтэд хариулаагүй. Арваннэгдүгээр сард түүний оффисын төлөөлөгч "Цаг олоход хэцүү байсан ч ажлаа үргэлжлүүлж байна" гэж бичсэн байна. Сан Бернардино дүүргийн Ардчилсан намын гишүүн Рамос бол Калифорнийн овгийн уугуул иргэнээс Хууль тогтоох чуулганд сонгогдсон анхны бөгөөд цорын ганц хүн юм.

Мужийн хариу

Калифорнийн мэдээлэгчдийн асуултад арваннэгдүгээр сард хариулахдаа Веберийн хэвлэлийн төлөөлөгч хороо оршин тогтнохгүй байгаагаа хүлээн зөвшөөрсөн. Оффис "Уугуул иргэдийн эрх сурталчлагчидтай нягт хамтран хорootой холбоотой баримт бичгүүдийг хянаж байгаа" бөгөөд гишүүд сонгохоор төлөвлөж байгаагаа мэдэгдсэн.

Төрийн нарийн бичгийн даргын оффис яагаад зургаан жилийн турш ямар ч арга хэмжээ аваагүй, элсүүлэхээр хэнтэй холбогдсон, санхүүжилт хүссэн эсэх, үзэх боломжтой баримт бичиг байгаа эсэх талаарх нэмэлт асуултад хариулаагүй.

Хедрик байгууллагынхаа мужийн уугуул нийгэмлэгүүдэд сонгогчдыг бүртгэх, намаас хамаарахгүй сонгуулийн мэдээлэл өгөх ажлыг хийдэг бөгөөд Төрийн нарийн бичгийн даргын оффисын дэмжлэггүйгээр өөрсдийн сонгогчидтой холбогдож байгаагаа хэлсэн. Зөвхөн хоёр ажилтантай Хойд Калифорнийг бүхэлд нь хамарч байгаа тул тэдний баг "маш хэт ачаалалтай" байна гэжээ.

Хорооны нөөц бололцоо тэдний ажилд чухал дэмжлэг болно гэж Хедрик хэлэв.

"Бид үүнийг дараагийн хэдэн жилд үнэхээр шаардах ёстой. Тэд амлаад мартахыг бид зөвшөөрч болохгүй," гэж Хедрик хэлэв. "Тэд 'дараа жил хийнэ' гэж амлахыг зөвшөөрөх ёсгүй, бид тэдэнд шахалт үзүүлж, энэ нь заавал биелэгдэхийг анхаарах ёстой."

Калифорнид сонгогчдын хүртээмжийг хангах мужийн өргөн хүрээний үүрэг нь ихэвчлэн Төрийн нарийн бичгийн даргад хамаарна. Тэр бол сонгуулийн ерөнхий албан тушаалтан бөгөөд сонгогчдыг бүртгүүлэх, сонгуульд оролцохыг урамшуулах боломжийн хүчин чармайлт гаргах ёстой. Харин хүмүүс хаана санал өгөх талаар мужийн засаг захиргаа дүүргүүдийг заадаг.

Муж нь хайрцагны дор хаяж тоог дүүрэг тус бүрт тогтоодог боловч хайрцгуудыг хаана байрлуулах, дээд тооноос нэмж байрлуулах эсэх, хэзээ нээлттэй байх талаар дүүргийн сонгуулийн албан тушаалтнууд шийддэг. Зарим мужаас ялгаатай нь 109 холбооны бүртгэлтэй овгийн нутагтай хиллэдэг Калифорни овгийн нутагт санал хураалтын байр байлгах шаардлагагүй.

Үлдсэн саад бэрхшээл

Шастагийн дүүрэгт Нэгдсэн Вотын төслийн ажиглагч Рединг Ранчериагийн нэгэн иргэнийг сонгуулийн өдөр санал өгөхөөс татгалзсаныг харжээ. Тэр хожим санал өгч чадсанаа мэдэгдсэн.

Мужийн хамгийн том нутаг болох Хупа Вэлли индианы нутагт зөвлөгчид хөдөө орон нутгийн ахмадуудыг овгийн цорын ганц санал хураалтын байранд хүргэхийн тулд машины карван зохион байгуулжээ.

Америкийн уугуул иргэдийн эрхийн сан 2020 болон 2026 онд уугуул америкчууд болон Аляскийн уугуул иргэдийн улс төрийн оролцоонд ихээхэн саад бэрхшээл байгааг тогтоосон тайлан гаргасан. 2020 оны тайлан Калифорнид хоёр удаа багтаад есөн сонсголын мэдүүлэгт тулгуурласан. 2026 оны тайлан 2020-2024 оны холбооны сонгуулийн мэдээллийг шинжилсэн боловч Калифорнийн дүүргүүдийг тусгайлан судлаагүй. Хедрик хөдөө орон нутгийн уугуул иргэдээс санал өгөхөд зарцуулах цаг хугацаа, нөөцийн зардлын талаарх гомдлыг үргэлж сонсдог гэжээ.

"Санал хураах хайрцаг нь ихэвчлэн 10 минутын зайд байдаг хотод амьдардаг хүмүүст нэг цаг эсвэл түүнээс дээш жолоодож санал өгөх нь төсөөлшгүй, гэвч манай олон нийгэмлэгт энэ бол бодит байдал" гэж Мountain Maidu үндэстний Хедрик хэлэв.

2021 оноос хойш Калифорни идэвхтэй бүртгэлтэй сонгогч бүрт санал хураах бичиг шуудангаар илгээж байна. Гэвч овгийн нийгэмлэгүүд, ялангуяа хөдөө орон нутагт найдвартай, цаг тухайд нь ирдэг шуудангийн үйлчилгээгүй байдаг тул энэ нь бүх хоорондын зөрүүг арилгахгүй гэж зөвлөгчид хэлж байна. Зарим нутагт санал хураалтын байр эсвэл санал хураах хайрцаг огт байдаггүй тул овгийн иргэдэд ажлаасаа чөлөө авч, зам мөрийг нь тойрч очиж санал өгөхөд хүрдэг.

2024 онд Харвардын Иргэний эрх-Иргэний эрх чөлөөний хуулийн сэтгүүлд нийтэлсэн нэгэн өгүүлэлд уугуул нутгийн шуудангаар санал өгөх явдал шуудангийн байр дутагдах зэрэг давхцсан саад бэрхшээлээр "зовж" байгааг тогтоожээ.

"Уугуул нутгийн шуудангийн дэд бүтэц дутмаг байгаа нь сонгогчдын шуудангаар санал хүлээн авах, өгөх чадварт шууд нөлөөлдөг" гэж Виscons-Мэдисоны Их Сургуулийн эрх зүйн профессор, Чокто иргэн Тори Долан бичжээ.

Америкийн уугуул иргэдэд АНУ-ын иргэншил 1924 он хүртэл автоматаар олгогдоогүй бөгөөд 1962 он хүртэл бүх мужид санал өгөх эрхгүй байв. Рамосын хэлснээр тэд шуудангийн газраас маш хол зайд амьдардаг: одоогийн шуудангийн газруудын 89 орчим хувийг 1920 оноос өмнө байгуулсан гэж судалгаагаар тогтоогдсон.

Бүртгүүлэх нь бас хүндрэлтэй. Калифорнийн овгийн нутагт амьдардаг олон уугуул хүн байнгын хаяггүй байдаг нь тэднийг сонгуулийн тойрогт хуваарилахад хэцүү болгодог. Калифорнийн овгийн нийгэмлэгүүд интернет, өргөн зурвасын үйлчилгээнд түүхийн туршид бага хүрдэг байсан.

Хэдэн жилийн өмнөөс хойш дор хаяж нэг калифорнийн овог сонгуулийн үйлчилгээг иргэддээ ойртуулж чадсан. 2023 оны есдүгээр сард Шингл Спрингсийн Мивок индианчуудын овог Төрийн нарийн бичгийн даргын шийдвэрээр өөрийн удирдлагатай эрүүл мэндийн төвөө Үндэсний сонгогчдыг бүртгэх тухай хуулийн дагуу сонгогчдыг бүртгэх агентлаг болгож хүлээн авсан. Веber тухайн үед энэ нь улсад овгийн эмнэлгийн байгууламжид өгсөн анхны ийм статус гэж хэлсэн.

Хороо юу хийж чадах вэ

Хедрик болон Калифорнийн Уугуул сонгогчдын төслийн хамтрагчид мужийн овгийн нийгэмлэгүүдээр аялж, сонгогчидтой уулзаж, сонгуулийн үйл явцын талаар сургаж байна. Тэрээр бүртгүүлээгүй хүмүүстэй уулзаж, тэдний бүртгүүлэхэд саад болж буй зүйлийг ойлгохыг хичээдэг.

Хэрэв хороо байгуулагдсан бол санал хураалтын байр нээхийг дүүргүүдэд заах эрхгүй байх байсан. Гэвч Хедрикийн хэлснээр хороо оршин байсан бол ижил төстэй ажил хийж, удаан хугацаанд үл тоомсорлогдсон гэж мэдэрсэн нийгэмлэгүүд болон муж хооронд итгэлцлийг бий болгоход чухал үүрэг гүйцэтгэж чадах байжээ.

Нийгэмлэгүүдийн итгэл сул байгаа нь Несвүүдийн хэлснээр, учир нь уугуул иргэд засгийн газарт өөрсдийгөө ховор харуулдаг.

"Хэрэв уугуул иргэд дуу хоолой, эрэмбэ, хүмүүс нь эдгээр байгууллагад төлөөлөгдөөгүй байгааг байнга харвал энэ нь итгэлгүй байдлыг бататгана" гэж Несвүүд хэлэв. "Бид өндөрлөг уулыг авирч байгаа мэт хүнд тэмцэл хийж байна."

Хедрик итгэлцлийг сэргээх нь овгийн нийгэмлэгүүдэд очиж оролцохоос эхэлдэг гэж хэлэв.

"Бидэнд овгийн нийгэмлэгүүдэд гарч, сонгогчдын үгийг сонсож, бүртгүүлээгүй хүмүүстэй ярилцах хүмүүс хэрэгтэй. Энэ бол хорооны хийж чадах зүйл юм" гэж Хедрик хэлэв. "Энэ 2020 онд хууль болсон, одоо 2026 оны тухай ярьж байна, гэвч (хороо) одоог хүртэл байгуулагдаагүй бөгөөд одоо ч байгуулагдахгүй байна."

Энэ мэдээг CalMatters болон Калифорни дахь уугуул нийгэмлэгүүдийг хамардаг мэдээллийн түнш ICT хамтран нийтэлсэн.